طراحی دستیار هوشمند قضایی منوط به انطباق با تفسیر قضایی است

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، رئیس پژوهشگاه قوه قضائیه در نشست بررسی طرح دستیار هوشمند قضایی، همچنین از پیگیری ایجاد «مرکز حقوق و هوش مصنوعی» با همکاری معاونت علمی ریاست جمهوری خبر داد.

سیدعلی کاظمی گفت: دستیار هوشمند قضایی باید از سطح ایده فراتر برود و به عنوان ابزاری برای حل مسئله واقعی مخاطب، اثر آن در میدان عمل دیده شود.

ضرورت انطباق با واقعیت های میدانی

کاظمی با انتقاد از فاصله میان فضای ستادی و واقعیت های میدانی در مجتمع های قضایی گفت: طراحی سامانه بدون شناخت نیاز مخاطب نتیجه مطلوبی نخواهد داشت و باید با شرایط واقعی کار قاضی در شعب منطبق باشد.

وی همچنین یادآور شد که بودجه و حمایت مالی زمانی توجیه پذیر است که اثر آن در جامعه و رضایت مردم دیده شود، نه صرفاً در سطح ایده یا محصول فناورانه، نتیجه نهایی چنین طرحهایی گاه از خود ایده مهم تر است، زیرا آنچه اهمیت دارد، کارآمدی واقعی در میدان عمل است.

تأکید بر منطق تفسیر قضایی در طراحی هوش مصنوعی

کاظمی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: قضاوت اساساً تفسیر است و هیچ چیز خارج از تفسیر قرار نمی گیرد. قاضی در عمل، هم امور موضوعی پرونده را تفسیر می کند و هم متن قانونی را؛ از نشانه ها، قرائن، سکوت، حضور و رفتار اشخاص نیز معنا استخراج می کند؛ بنابراین بدون فهم این واقعیت بنیادین، ورود به طراحی هوش مصنوعی قضایی ممکن نیست و اگر قرار است دستیار هوشمند قضایی به درستی عمل کند، باید بر مبنای منطق تفسیر قضایی طراحی شود و نه بر اساس مشابهت یابی یا پردازش سطحی داده ها.

ضرورت ترکیب امور موضوعی و امور حکمی در طراحی هوش مصنوعی

رئیس پژوهشگاه قوه قضائیه یکی از مهم ترین الزامات طراحی دستیار هوشمند قضایی را ترکیب امور موضوعی و امور حکمی دانست و گفت: نمی توان بدون امور موضوعی، امور حکمی را تفسیر کرد. به طور مثال ممکن است یک رأی از حیث حقوقی کامل به نظر برسد، اما اگر روایت و واقعیت پرونده در آن دیده نشده باشد، نمی توان آن را رأی مطلوبی دانست.

کاظمی تأکید کرد: دستیار هوشمند باید بتواند امور موضوعی را وارد پرونده کند، سپس امور حکمی را در کنار آن قرار دهد تا از ترکیب این دو، «سازه ای عادلانه» شکل بگیرد که متکی بر واقعیت باشد.

الگوی موازنه تأملی؛ الگوی مناسب این دوره

وی با تبیین الگو های قضاوت، به سه مدل قیاسی، استقرایی و موازنه تأملی اشاره کرد و گفت: الگوی قیاسی متعلق به دوران مدرن، الگوی استقرایی متعلق به دوره پیشامدرن و الگوی موازنه تأملی، الگوی مناسب این دوره است. اگر قاضی در مدل موازنه تأملی قرار گیرد، می تواند رأی عادلانه تری صادر کند.

لزوم تعیین معماری کلان و سطوح دستیاری

کاظمی در ادامه افزود: پیش از توسعه فنی، باید معماری کلان سامانه روشن شود. به گفته او، باید مشخص باشد که از هوش مصنوعی قضایی چه می خواهیم، این سامانه چگونه طراحی شود و به چه نتیجه ای برسد.

وی اظهار کرد: هنوز سطح دستیاری به درستی تعریف نشده است و لازم است سطوح مختلف آن مشخص شود تا ابزار متناسب با همان سطح طراحی و سپس به صورت مستمر ارتقا پیدا کند.

کاظمی همچنین بر این نکته تأکید کرد که مدل های مبتنی بر مشابه یابی، هرچند مفیدند، اما کافی نیستند و باید مدل های دقیق تر و پیشرفته تری بر پایه داده های قضایی توسعه یابند.

تأمین زیرساخت ها و مدل مالی؛ شرط ماندگاری

رئیس پژوهشگاه قوه قضائیه گفت: توسعه و ماندگاری سازمانی هوش مصنوعی منوط به تامین زیرساخت های لازم و در نظر گرفتن مدل مالی است. در غیر این صورت، نوآوری به یک ایده انتزاعی و الهام بخش، اما غیرقابل استفاده تبدیل می شود.

ایجاد مرکز حقوق و هوش مصنوعی

در ادامه، کاظمی از همکاری با معاونت علمی ریاست جمهوری خبر داد و گفت: مدل مشترکی برای ایجاد «مرکز حقوق و هوش مصنوعی» در حال پیگیری است تا داده ها، نوآوری ها و ظرفیت های جدید در آن تجمیع شود و این حرکت، پشتوانه ای برای پایداری نهادی و توسعه بهره برداری از ظرفیت فناوری های نوین باشد.